whispered truths
Een programma rond het thema ‘conceptuele en toevalsmuziek
Peter Adriaansz Six parts for seven players
John Cage The Perilous Night for prepared piano
Benedict Weisser Whispered Truths (voor 9 instrumenten) wereldpremière
John Cage – Music for eight Met filmfragmenten van Frank Scheffer

Productie Frank van der Weij Studio | Film: Frank Scheffer | Ives Ensemble

Het project Whispered Truths behelst een van de programmeerlijnen van Dag in de Branding, namelijk het thema conceptuele en toevalsmuziek. Dag in de Branding staat in het teken van Den Haag als broeinest van ontwikkelingen in de nieuwe muziek, die in gang gezet zijn door Haagse stamvaders zoals Louis Andriessen, Gilius van Bergeijck en Dick Raaymakers. Daarbij gaat het ook om inspiratiebronnen die van invloed zijn geweest op deze componisten zoals het conceptuele denken zoals dat bijvoorbeeld door Cage in gang is gezet. Het programma Whispered Truths heeft daarnaast een wereldpremiere van de compositie Whispered Truths van componist Benedict Weisser.

Het Ives Ensemble (met 9 musici) speelt:
Six parts for seven players (16 min) van componist Peter Adriaansz, voor fluit, harp, piano, keyboard, trombone, slagwerk, cello in een ruimtelijke opstelling
The Perilous Night van John Cage voor geprepareerde piano (12 min) korte pauze Whispered Truths (17 min) van componist Benedict Weisser (wereldpremière) in een instrumentale versie voor 9 musici, Bezetting: fluit, klarinet, trombone, viool, cello, 2 piano’s (of piano en keyboard), harp, vibrafoon
Music for Eight van John Cage (30 min)

De stukken worden steeds voorafgegaan door een filmfragment uit het werk van Frank Scheffer. In zo’n fragment wordt ingegaan op de methodes en werkwijze van John Cage, en het behandelde onderwerp heeft een verband met het vervolgens gespeelde stuk.

Deze formule is een vereenvoudigde afgeleide van het programma Film and Concert wat Frank Scheffer heeft gemaakt voor het MoMA in New York. Hiervoor heeft hij interviews gefilmd met componist Ellliot Carter, waarin deze vertelt over zijn concepten, werkwijze en inspiratiebronnen. Deze korte films worden steeds voorafgaand aan de in concert uitgevoerde muziekstukken geprojecteerd. Zo krijgt het publiek een toegankelijke inleiding tot het stuk, en krijgt meer referenties aangereikt bij het luisteren. Aan de selectie van de filmfragmenten voor het programma van 2 december wordt nog gewerkt. Het concert wordt in een lichtontwerp gepresenteerd: vooral de stukken met een ruimtelijke opstelling lenen zich hiervoor.

Six parts for seven players (2003) van Peter Adriaansz. 16 min.
6 Parts for 7 (or more) Players is het eerste werk dat ik zonder partituur componeerde. Het is geschreven voor het Ives Ensemble met de specifieke bedoeling niet gedirigeerd te worden en het volgt enkele van Ives’ideeën over simultane, niet gesynchroniseerde gebeurtenissen. Het werk bestaat uit 6 of 7 lineaire partijen voor 1 of 2 musici per partij. Verscheidene van deze partijen hebben tevens een vrije instrumentatie, zoals de beide slagwerkpartijen en de niet obligate partij voor akkoordinstrument. Iedere partij heeft een verschillend aantal inzetten en volgt zijn eigen, direct waarneembare logica. Ik heb geprobeerd een muziek te concipieren waarin de ontwikkeling van iedere afzonderlijke partij zo overduidelijk zou zijn dat zijn uiteindelijke vorm bijna kan worden voorspeld”, aldus componist Peter Adriaansz.

Perilous Night (19431944) van John Cage voor geprepareerde piano. 12 min. The Perilous Night is een vroeg werk van Cage voor geprepareerde piano, een uitvinding van Cage uit de jaren dertig, waarin verschillende objecten in de piano de snaren van de piano afdempen en het timbre van het instrument totaal veranderen. Het stuk behelst een van de meest complexe preparaties met bouten, moeren en bamboestengels. De titel is afgeleid van een Iers volksvertelling. De muziek verhaalt over de gevaren van een erotisch leven en de misere wanneer mensen uit elkaar gaan. De compositie is nogal emotioneel en droevig van aard, en daarmee niet karakteristiek voor de rest van zijn werk. Cage schrefe het werk dan ook toen hij toen hij in een scheiding verwikkeld was met zijn vrouw Xenia.

Whispered Truths (wereldpremiere) Benedict Weisser : “In mijn compositie heb ik me laten inspireren door het idee van Whispered Truths, gefluisterde waarheden die niet te bevatten zijn en niet bespreekbaar zijn. In mijn stuk gaat het om het ervaren van een plotseling moment waarop herinneringen uit het onderbewuste en verborgen waarheden zich onverwachts openbaren. Ik kwam daar op door het lezen van Prousts Recherches des temps perdu, waarin de hoofdpersoon door een stukje cake in zijn kopje thee te dippen, geconfronteerd wordt met een stortvloed aan herinneringen.
In mijn muziek speelt “experimentele nostalgie” een steeds grotere rol. In mijn vorige compositie Kavanah kwam dat al naar voren, in Whispered Truths is het basisthema de kakafonie van herinneringen en bewustzijn uit mijn eigen jeugd—ik heb dan ook materiaal uit mijn kindertijd gekozen, gefilterd en verpulverd in geluidssculpturen.
Ik beschouw datgene dat ik in Whispered Truths doe als postCage omdat ik op een persoonlijke manier omga met zijn ideeën. Terwijl Cage bij zijn onderzoek naar het onderbewuste, technieken gebruikte als kansoperaties, wil ik juist mijn eigen technieken uitvinden om het idee van Whispered Truths te bereiken. Zo ga ik in mijn stuk uit van chaos en kakafonie waarin ik orde aanbreng door het toevoegen van narratieve en dramatische elementen.
Ik verwijs ook op een andere manier naar de titel van het stuk, Whispered truths door het gebruik van de “Telegraph Harp”. Dit is een harp waarvan de snaren door ventilatoren aangeblazen worden, wat voor mij een beeld van verborgen waarheden oproept.

Music for Eight van John Cage. Cage was gefascineerd door de nietwesterse opvattingen over tijd van media en technologiecriticus Mc Luhan. Die constateerde bijvoorbeeld bij de Hopiindianen dat tijd geen uniforme opeenvolging was maar een pluralisme van dingen die tegelijkertijd gebeuren. In de Music for …serie componeerde Cage met behulp van de I Ching voor iedere speler een solopartij die de musici tegelijkertijd uitvoeren, in een zelfgekozen opstelling in de zaal. Met behulp van tijdmarges, ontwikkelde Cage het idee dat elke musicus zijn persoonlijke tijd had. De Music for.. serie kan door een variabel aantal musici uitgevoerd worden, daarmee wilde Cage een flexibiliteit introduceren.

Het programma bestaat uit conceptuele composities van Peter Adriaansz, Benedict Weisser, en conceptuele, toevalsmuziek van Cage. Alle deelnemers hebben bovendien een historische band met Cage. Zo voert het programma terug naar de periode dat Cage composerinresidence was aan het Koninklijk Conservatorium in 1988. Geïnspireerd door Cage, werd het Ives ensemble tijdens zijn residency opgericht. Frank Scheffer maakte in dezelfde periode samen met Cage de film Chessfilmnoise en later From Zero, Fourteen. Benedict Weisser promoveerde op de werken van Cage, schreef publicaties over de late werken van Cage en heeft meerdere malen met Frank Scheffer gewerkt aan zoals een uitvoering van Song Books en een DVD rom over Cage, en is in zijn conceptueel denken in zijn composities beinvloed door Cage. Dat laatste geldt eveneens voor Peter Adriaansz.