luciano berio: eindrucke
Residentie Orkest | Reinbert de Leeuw| Susan Narucki, sopraan
Eindrucke | Luciano Berio Het zou interessant zijn om eens het korte orkestwerk Eindrücke te laten uitvoeren zonder de naam van de componist erbij te vermelden. Waarschijnlijk zouden slechts weinige luisteraars raden dat deze strakke en compacte partituur uit de koker van de Italiaan Luciano Berio afkomstig is. Berio heeft zijn roem in de eerste plaats te danken aan experimentele vocale composities die een sterk theatraal component bevatten. In andere stukken, zoals de Sequenzareeks, staat instrumentale virtuositeit centraal. Daarnaast verwijst zijn muziek dikwijls naar componisten uit voorbije tijden, van Schubert tot Mahler.
Niets van dit alles in de etudeachtige compositie Eindrücke, die Berio in 19731974 voor het Tonhalle Orchester Zürich vervaardigde. Het muzikaal materiaal blijft hier beperkt tot drie elementaire gegevens: op de voorgrond een boogvormig motief van de violen in arpeggio’s, snel stijgend en weer even snel dalend, op de achtergrond uitgerekte trillers die in verschillende registers door het orkest heen circuleren, en tenslotte ultrakorte, luide akkoorden die als onregelmatige stroomstoten voor een hinkende ritmiek zorgen.

Binnen dit enigszins abstracte raster ontvouwt zich een fascinerend spel van herhalingen en variaties, waardoor Eindrücke het karakter van een naargeestig ritueel krijgt. De vioolmelodie wordt gaandeweg breder, terwijl de trillers als een soort muzikaal behang gaan fungeren. Maar over het geheel genomen is absoluut geen sprake van ontwikkeling. Het statische verloop, gecombineerd met de extreme soberheid van het materiaal, doet denken aan de Amerikaanse minimal music, die in de jaren zestig en zeventig hoogtij vierde.
Tegen het eind heeft Berio toch één theatraal moment voor ons in petto. Een trilfiguur zwelt aan en brengt de muzikale nachtmerrie tot een climax. Volstrekt onverwacht klinkt dan een serene en lieflijke blazersmelodie. Te laat, want het stuk ebt al weg. Wil Berio ons hiermee laten merken hoe mooi het allemaal had kunnen zijn? Of voert hij te elfder ure goedaardige krachten ten tonele, die op de valreep de boze geesten weten te verdrijven? Hoe dan ook, met deze onverwachte ontknoping herinnert hij ons eraan dat zijn muziek zich niet in een hokje laat duwen.