claude vivier: orion
Residentie Orkest | Reinbert de Leeuw| Susan Narucki, sopraan
Vivier Orion De meeste werken van de jong gestorven Claude Vivier bevatten een autobiografische component. Hoewel de Franstalige Canadees niet of nauwelijks naar concrete gebeurtenissen uit zijn bewogen leven verwijst, behandelt hij in zijn muziek een klein aantal thema’s die hem na aan het hart liggen: dood, liefde, onschuld, avontuur. In de woorden van Bob Gilmore: “Vivier componeerde onder andere om in contact te komen met een innerlijke belevingswereld: het was voor hem een manier om de confrontatie aan te gaan met pijn, het kwaad, verlatenheid en verlangen.”

In bijna al zijn composities geeft Vivier een hoofdrol aan een melodie, die zich net als een mens van vlees en bloed blijft ontwikkelen. Deze ontwikkeling is dan ook medebepalend voor het muzikale verloop. Het orkestwerk Orion uit 1979 is daar een schoolvoorbeeld van. De hoofdmelodie gaat in totaal door zes verschillende fases, die Vivier in zijn programmatoelichting als volgt benoemt: “presentatie van de melodie, eerste ontwikkeling van de melodie over zichzelf, tweede ontwikkeling van de melodie over zichzelf, meditatie op de melodie, herinnering aan de melodie en tenslotte de melodie over twee intervallen”. Vivier voegt hieraan toe dat de melodie zich op zichzelf projecteert, “zonder de muur van eenzaamheid te kunnen (willen) breken”.

In de openingsmaten klinkt de melodie in de trompetten, boven een fluisterzachte klankbodem van viooltremolo’s. Viviers keuze voor de trompet, “instrument van de dood in de Middeleeuwen”, weerspiegelt de gedachtewereld van de gekwelde componist. Ook tekenend is de titel van het werk, een verwijzing naar de constellatie Orion. De muziek van Vivier ligt op het snijvlak van verbeelding en werkelijkheid. Zo duidt de eeuwige terugkeer van de melodie in Orion op “de geschiedenis met een hoofdletter H, die nog steeds ongeduldig wacht op de terugkeer van haar verlossende heiligen en haar dictatoren.”
Drie jaar voor Orion had Vivier een eerste werk voor groot orkest gecomponeerd, Siddartha, waarin hij de musici in acht groepen over de ruimte had verdeeld. Siddartha bleek echter zo moeilijk in te studeren dat de geplande wereldpremière moest worden uitgesteld. In Orion koos Vivier wijselijk voor een conventionele plaatsing. Deze keer verliep alles volgens plan. De opdrachtgever, het Orchestre Symphonique de Montréal, verzorgde de eerste uitvoering onder leiding van Charles Dutoit op 14 oktober 1980.