willem jeths: ombre cinesi
Residentie Orkest olv Reinbert de Leeuw
Willem Jeths verenigt in zich het vernieuwende en het conventionele. Zijn drang naar ongehoorde instrumentale klankkleuren weerhoudt hem er niet van om te kiezen voor muzikale genres die stevig verankerd zijn in de westerse traditie. Na verschillende symfonische werken, drie strijkkwartetten en een lange reeks soloconcerten richt Jeths zich nu op het meest complexe genre binnen de klassieke muziekgeschiedenis, de opera. Zijn eersteling op dat gebied, Hotel de Pékin, zal eind 2008 ten doop worden gehouden in Shanghai en in het gloednieuwe operahuis van Enschede. Het libretto van Friso Haverkamp gaat over de laatste uren van Cixi, de roemruchte keizerin-regentes van China. In zijn orkestwerk Ombre Cinesi (Chinese schaduwen) licht Jeths alvast een tipje van de sluier op over een van de sleutelscènes uit de opera. Hij schreef deze korte compositie voor de heropening van de Haarlemse concertzaal De Philharmonie op 14 oktober 2005.
Centraal in Ombre Cinesi staat de denkbeeldige treinreis die de stervende Cixi in 1908 aflegt op weg naar het dodenrijk. Ze valt aan een panische angst ten prooi, maar heeft ook momenten van introspectie waarop zij reflecteert op haar tragische lot en dat van haar volk. Naarmate de reis vordert, groeit haar verlangen om zich in liefde te verenigen met haar roemrijke voorganger Qin, grondlegger van de dynastie die met haar eigen dood teloorgaat. De Chinese muur, ruim tweeduizend jaar eerder door Qin gebouwd, symboliseert deze geïdealiseerde hartstocht. De verschillende emotionele staten van keizerin Cixi zijn terug te horen dankzij de kettingstructuur die Willem Jeths zoals vaker gebruikt: het muzikale verloop bestaat uit overzichtelijke en herkenbare blokken die organisch in elkaar overlopen. Als in een Chinese kalligrafie ontvouwen zich de verschillende episodes van de macabere reis, tot de climax waarbij Cixi’s voortdenderende trein frontaal botst tegen de Chinese muur. Na deze lang verwachte ‘Liebestod’ betreedt de keizerin een serene geestenwereld. Haar ziel krijgt als stem de breekbare klanken van de hoge (tenor)trombone en de erhu, een tweesnarige Chinese knieviool. In de opera gaat Jeths meer traditionele instrumenten gebruiken. Na een bezoek aan Shanghai twee jaar geleden raakte hij diep ontroerd door de sfeer, de mensen en de Chinese traditionele cultuur. Ook het uitgebreide slagwerkarsenaal in Ombre Cinesi, van scheidsrechtersfluitjes tot scheurende zijdenstoffen, draagt bij tot de fusie tussen Europese en Aziatische elementen.