Leiermann: Gilius van Bergeijk


Der Fall Leiermann
is in 1991 geschreven voor een solo-uitvoerder die in een spotlight op een stoeltje in een verder donkere omgeving een zogenaamde 'draairecorder' bespeelt. Deze draairecorder is het restant van een oude Amerikaanse bandrecorder waaruit de motoren zijn weggesloopt. Het bandtransport geschiedt uitsluitend op handkracht door middel van een op de recorder geplaatste slinger. Het zo regelmatig mogelijk ronddraaien van de slinger om daarmee het op de band opgenomen lied van Schubert Der Leiermann toonzuiver te kunnen weergeven vergt van de draaier een enorme inspanning.

Het is een prachtig voorbeeld van het conceptuele denken van Dick Raaijmakers: een lied over de bespeler van een draaiorgel afspelen op een tot draaiorgel getransformeerde bandrecorder, met dramatisch muziektheater als gevolg.

Het volledige muziektheaterstuk Der Fall Leiermann bestond uit 3 delen, gebaseerd op het slot van de televisiefilm Mit meinen heiszen Tränen (1986) van Fritz Lehner. In het eerste deel van Der Fall Leiermann wordt Schubert achtervolgd door de dood, die zich in de gedaante van een invalide zwerver moeizaam voortbeweegt op een houten loopfiets. Op het moment dat de Schubert-figuur een lange steile stenen trap afdaalt naar een binnenplaats van een oud Weens woonblok kan de zwerver hem vrijwel onmogelijk volgen. Beneden aangekomen blijft Schubert met zijn rug naar de trap stilstaan en wacht af hoe de zwerver met zijn fiets het karwei van de levensgevaarlijke afdaling zal klaren. Daarmee daagt hij de dood uit hem (in) te halen. Bij deze scene begint in Der Fall Leiermann de Leiermann-figuur te draaien aan zijn draairecorder.

Der Fall Leiermann ging deel uitmaken van de grotere muziektheaterwerken Dépons/Der Fall uit 1992 en Der Fall/Dépons uit 1993. Pas in 1996 werd Der Fall Leiermann in zijn oorspronkelijke vorm in Utrecht uitgevoerd als onderdeel van het programma Solo für … Ook werden uitvoeringen van Der Fall Leiermann gebracht waarbij het werk tot de essentie – het spelen van het Schubertlied op de draairecorder – werd teruggebracht. Dit is wat wij op 13 december 's middags in Korzo gaan horen en zien.